Ciddi açık erişimli dergilerin yayın ücretleri çok daha fazla!

Makalelerin yayın ücreti karşılığında yayınlandığı açık erişim modeli dünyadaki akademik yayıncılığın en yeni trendlerinden biri. Özellikle, Avrupa Birliği gibi kurumların fonladığı araştırma projelerinin yayın çıktılarının açık erişimli olmasını zorunlu tutması, bu alanın genişlemesinin en önemli tetikleyicilerinden birini oluşturuyor. Ancak, pek çok araştırmacı için yayın ücretleri ciddi meblağlarla yük oluşturabiliyor. Kurumsal olarak desteklenen ve fonlanan araştırmaların bütçeleri, genellikle, yayın ücretlerini de kapsıyor. Fakat bu türden imkanların olmadığı durumlarda, başka bir makalede konu ettiğim üzere, açık erişim yayıncılığı araştırmacıyı sorumlulaştıran bir model olarak işlerlik kazanıyor.

Peki; açık erişimli dergiler gerçekten daha çok insana daha kolay ulaşıyor mu? Yayın ücretlerinin makalelerin ulaşılabilirliğinde bir etkisi var mı?

Nanjing Üniversitesi’nden Wang, Liu ve Fang’ın bir çalışması*, bu sorulara yanıt teşkil edecek önemli bilgiler içeriyor. Bu çalışma sağlık bilimleri ve biyoloji alanlarında yayın yapan açık erişimli dergilerin etki faktörünü (aldığı atıf sayısına bağlı olarak hesaplanan gösterge) inceliyor; yayın ücretlerine (APC – article processing charges) göre nasıl değiştiğini değerlendiriyor.

  • Çalışma 255’i yayın ücreti talep eden dergide yayınlanan 156.104 makale ve ücretsiz yayın yapan 183 dergide yayınlanan 80.256 makaleyi kapsıyor.
  • Yayın ücreti talep eden dergilerin APC değerleri de 40$-5000$ arası değişiyor.

Çalışmanın gösterdiği en önemli bulgu, yayın ücretleriyle etki faktörleri arasında ilginç bir ilişkinin olması. Etki faktörü 1-2 arasında olan dergilerin yayın ücretleri 105$ – 3300$ arası değişirken, etki faktörü 2-3 arasında olanların yayın ücretleri 320$ – 3975$ arasında seyrediyor. Etki faktörü 7 ve daha üstü olanların yayın ücretleri ise 1204$ – 3900$.

Kısacası; bir derginin etki faktörü arttıkça yayın ücretleri de artıyor. Diğer bir deyişle, daha çok okunan, daha çok incelenen ve hakkında daha fazla konuşmaya layık bulunan, daha çok önemsenen dergilerde yayın yapmanın maliyeti dramatik bir biçimde artıyor. Biraz basitleştirmek pahasına şu sonuca varılabilir: Ciddi dergilerde yayın yapmanın maliyetleri de katlanarak artıyor.

Bu haliyle şu sorunlar çözümsüzlüğünü koruyor: Açık erişim modellerinin giderek yaygınlaşmasıyla birlikte, önemli dergilerdeki yayın maliyetlerini kim üstlenecek? Fon kuruluşları fonladıkları araştırmanın yayın ücretlerini genellikle karşılıyor, evet. Peki ya fon kuruluşlarının araştırmaya layık görmedikleri, önemli bulmadıkları konular?

Yukarıdaki veriler ışığında şu fikir savunulabilir: Açık erişim modelleri, araştırmacıların kendi küçük bütçeleriyle, destek almadan yaptıkları araştırmaları marjinalleştiren ya da önemsiz dergilerde yayınlamaya iten bir işleyişe sahip.

* Wang, L.L., Liu, X.Z. & Fang, H. (2015) Investigation of the degree to which articles supported by research grants are published in open access health and life sciences journals, Scientometrics, 104(2), 511-524. doi:10.1007/s11192-015-1624-4
Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s